Người bệnh chuyển từ bệnh viện này sang bệnh viện khác vẫn thường phải mang theo tập giấy và đĩa phim. Trong khi các chuẩn trao đổi dữ liệu y tế đã tồn tại nhiều năm.
Khoảng cách này có nguyên nhân, và phần lớn không nằm ở kỹ thuật.
Ba tầng liên thông
Tầng kỹ thuật
Hai hệ thống truyền được dữ liệu cho nhau — giao thức, kết nối, bảo mật đường truyền.
Đây là tầng đã được giải quyết khá tốt.
Tầng cú pháp
Bên nhận hiểu được cấu trúc của gói tin — đâu là trường nào, kiểu dữ liệu gì.
Các chuẩn trao đổi hiện có giải quyết tầng này.
Tầng ngữ nghĩa
Bên nhận hiểu đúng ý nghĩa của nội dung.
Đây mới là tầng khó.
Hai hệ thống có thể truyền và phân tích được gói tin, nhưng nếu một bên mã hoá một xét nghiệm theo danh mục riêng của mình còn bên kia dùng danh mục khác, thì con số truyền sang không được hiểu đúng.
Vấn đề từ điển thuật ngữ
Để đạt liên thông ngữ nghĩa, cần dùng chung các bộ mã chuẩn cho:
- Chẩn đoán.
- Thủ thuật và can thiệp.
- Xét nghiệm và kết quả.
- Thuốc và hoạt chất.
- Thiết bị và vật tư.
Có các bộ mã quốc tế cho từng loại. Nhưng trên thực tế:
- Nhiều cơ sở dùng danh mục tự xây, vì nó phù hợp với quy trình riêng.
- Việc ánh xạ giữa danh mục riêng và bộ mã chuẩn tốn công và luôn có mất mát.
- Các bộ mã chuẩn có nhiều phiên bản, và hai bên có thể dùng phiên bản khác nhau.
- Một khái niệm lâm sàng có thể ánh xạ tới nhiều mã, hoặc không có mã tương ứng chính xác.
Kết quả: dữ liệu truyền sang nhưng phải qua một bước ánh xạ, và mỗi bước ánh xạ đều làm mất thông tin.
Các rào cản không phải kỹ thuật
Động lực kinh tế
Việc giữ dữ liệu trong hệ thống của mình có thể tạo lợi thế cạnh tranh. Đây là yếu tố ít được nói ra nhưng có thật.
Chi phí tích hợp
Mỗi kết nối giữa hai hệ thống đều cần công sức xây dựng, kiểm thử và duy trì. Với một cơ sở kết nối nhiều đối tác, chi phí tăng nhanh.
Lo ngại pháp lý
Trách nhiệm khi dữ liệu bị lộ trong quá trình trao đổi thuộc về ai? Sự không rõ ràng này làm nhiều bên chọn cách an toàn là không chia sẻ.
Không ai sở hữu phần ở giữa
Bên A chịu trách nhiệm hệ thống của A, bên B chịu trách nhiệm hệ thống của B. Phần kết nối ở giữa thường không có chủ rõ ràng — và khi có sự cố, không ai sửa.
Chất lượng dữ liệu không đủ để chia sẻ
Một số cơ sở ngại chia sẻ vì biết dữ liệu của mình còn nhiều chỗ chưa chuẩn.
Điều một cơ sở làm được
Dùng bộ mã chuẩn từ đầu
Với các danh mục mới xây, nên ánh xạ sang bộ mã chuẩn ngay từ khi thiết kế, thay vì làm sau.
Chi phí ánh xạ sau khi đã có dữ liệu lịch sử cao hơn nhiều.
Đưa yêu cầu vào hợp đồng
Khi mua hệ thống, yêu cầu nhà cung cấp cam kết:
- Hỗ trợ các chuẩn trao đổi hiện hành.
- Xuất được dữ liệu ở định dạng mở.
- Cung cấp giao diện lập trình có tài liệu.
- Không tính phí quá mức cho việc trích xuất dữ liệu của chính cơ sở.
Mục cuối đáng lưu ý: chi phí trích xuất dữ liệu khi muốn chuyển sang hệ thống khác là một dạng ràng buộc cần được thoả thuận từ đầu.
Bảo đảm khả năng xuất dữ liệu
Thử nghiệm định kỳ việc xuất toàn bộ dữ liệu ra định dạng mở. Nếu không làm được, cơ sở đang bị khoá vào một nhà cung cấp.
Chuẩn hoá nội bộ trước
Liên thông giữa các phân hệ trong chính cơ sở thường cũng là vấn đề. Giải quyết được ở trong nhà là bước chuẩn bị cho việc liên thông ra ngoài.
Điều người bệnh chịu ảnh hưởng
Trong khi các vấn đề trên chưa được giải quyết, hệ quả thực tế là:
- Xét nghiệm bị làm lại vì không truy cập được kết quả cũ.
- Chụp chiếu lặp lại, kèm phơi nhiễm không cần thiết.
- Thông tin dị ứng và thuốc đang dùng không được chuyển sang.
- Người bệnh trở thành phương tiện vận chuyển hồ sơ.
Mục thứ ba là mục có hậu quả an toàn trực tiếp nhất.
Một hướng thực tế
Trong khi liên thông đầy đủ còn xa, có những bước trung gian có giá trị:
- Chuẩn hoá bản tóm tắt chuyển tuyến với một bộ trường tối thiểu thống nhất.
- Bảo đảm phim chụp được cung cấp ở định dạng chuẩn đọc được ở mọi nơi.
- Cho người bệnh truy cập và tải dữ liệu của chính mình.
Mục cuối là hướng có tiềm năng nhất: khi người bệnh nắm được dữ liệu của mình ở định dạng dùng được, họ giải quyết được vấn đề liên thông ở mức cá nhân — không cần chờ hai hệ thống nói chuyện với nhau.
Câu hỏi thường gặp
Liên thông dữ liệu gồm mấy tầng?
Thường phân ba tầng: kỹ thuật là hai hệ thống truyền được gói tin cho nhau, cú pháp là hiểu được cấu trúc gói tin, và ngữ nghĩa là hiểu đúng ý nghĩa của nội dung. Hai tầng đầu đã có giải pháp khá tốt, tầng thứ ba mới là khó.
Vì sao tầng ngữ nghĩa khó nhất?
Vì nó đòi hỏi hai bên dùng cùng một hệ thống mã hoá và cùng một cách hiểu về khái niệm. Khi mỗi nơi có danh mục riêng cho chẩn đoán hay xét nghiệm, việc ánh xạ giữa chúng luôn có mất mát.
Rào cản lớn nhất có phải là kỹ thuật không?
Thường không. Các rào cản thực tế nằm ở động lực kinh tế, ở chi phí tích hợp, ở lo ngại pháp lý về chia sẻ dữ liệu, và ở việc không ai chịu trách nhiệm cho phần nằm giữa hai hệ thống.
Cơ sở nên làm gì để chuẩn bị?
Dùng các bộ mã chuẩn ngay từ đầu thay vì danh mục tự xây, yêu cầu nhà cung cấp cam kết hỗ trợ chuẩn trao đổi trong hợp đồng, và bảo đảm dữ liệu xuất ra được ở định dạng mở. Ba việc này giảm đáng kể chi phí liên thông về sau.